مقدمه :

ايمني و بهداشت محيط مدرسه كه در فصل چهارم آيين نامه اجرايي مدارس به آن توجه شده ، از صول اوليه بهداشت مدارس است. بدون شك يكي از مؤلفه هايي كه در آموزش و پرورش كودكان تأثير اجتناب ناپذير دارد محيط مادي و فيزيكي حاكم بر مدرسه است. محيط مدارس بايد به گونه اي باشد تا از هر لحاظ به نيازهاي جسمي ، رواني و اجتماعي دانش آموزان پاسخ دهد. در آموزش و پرورش نوين فضاي فيزيكي به عنوان يك عامل زنده و پويا در انجام فعاليتهاي آموزشي و تربيتي دانش آموزان تلقي مي گردد. چنانچه در مدرسه آب سالم ، سرويسهاي بهداشتي ، فضاي كافي ، تجهيزات و وسايل مناسب و استاندارد ، سيستم صحيح جمع آوري زباله و فاضلاب وجود نداشته باشد و به طور كلي آسايش محيطي فراهم نشود، به طور قطع تلاشهاي آموزشي و پرورشي معلمان و مربيان بازدهي مطلوب نخواهد داشت. در اين راستا اين آيين نامه جهت ايجاد هماهنگي و برخورداري مدارس از استانداردهاي موجود به منظور ايجاد فضاي فيزيكي مناسب براي تعليم و تربيت نسلي پويا تهيه گرديده است.

آئين نامه بهداشت محيط مدارس
ماده 1: محلي كه براي احداث مدرسه بايد در نظر گرفته شود: بايد در فاصله و موقعيت مناسبي نسبت به مراكز جمعيتي و نواحي مسكوني و آموزشي ديده در مالكيت آموزش و پرورش و داخل محدوده شهري يا روستا قرار داشته، و امكان دسترسي به تأسيساتي مانند آب ، برق ، تلفن و گاز داشته باشد. و براساس مطالعات اقليمي منطقه در هنگام احداث ساختمان مدرسه ، رعايت نکات زير ضروری است : با توجه به تعيين جهت وزش باد ، زمين انتخابي نبايد در مسير و مجاورت عوامل آلودگي زا مانند كارخانجات صنعتي ، شيميايي ، محلهاي دفن زباله ، فاضلاب شهري ، دامداري ، مرغداري ، دباغ خانه ها ، كشتارگاهها ، كوره هاي آجرپزي ، محل انباشت كود و ساير مراكزي كه به نحوي ممكن است ايجاد دود ، بو و گرد و غبار نمايد قرار داشته باشد. بايد دقت شود تا محل احداث مدرسه در جوار بيمارستان، تيمارستان ، گورستان، زندان ، خطوط راه آهن، بزرگراهها ، فرودگاهها قرار نداشته و خارج از حريم كابلهاي فشار قوي برق (هوايي يا زميني) خطوط اصلي و فرعي گاز رساني ، پستهاي زميني فشار قوي ، پمپ بنزين ، محل عرضه و فروش كپسولهاي گاز ، انبارهاي مواد محترقه ، منفجره ، تركيبات شيميايي مانند: كاغذ ، لاستيك ، چوب ، الياف بافت و غيره بوده و در مسير حوزه هاي آبريز فرعي و اصلي رودخانه قرار نداشته باشد.
تبصره 1: در صورتيكه احداث مدرسه در نزديك محيطهاي ذكر شده در ماده 1 اجتناب ناپذير و اجباري باشد ، بايد حداقل 500 متر با مراكز فوق فاصله داشته باشد.
تبصره 2: در صورتی که ابتدا مدرسه احداث شده باشد ساير مراکز بايد فاصله مناسب (حداقل 500 متر) تا مدرسه را رعايت نمايند.
ماده 2:
معيار محاسبه مساحت زمين مورد نياز به منظور احداث مدرسه ، تعداد دانش آموزاني خواهد بود كه در آن مدرسه به تحصيل اشتغال خواهند داشت و متناسب با دوره هاي ابتدايي ، راهنمايي و متوسطه و بر اساس سرانه بنا و محوطه با اخذ نظرات معاونت تربيت بدني و تندرستي به لحاظ زمينهاي ورزشي مورد نياز و نيز فضاهاي بهداشتي به ازاء‌ هر دانش آموز طبق ضوابط و معيارهاي طراحي فضاهاي آموزشي و پرورشي سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس و استاندارد ملی 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران خواهد بود.
تبصره 1 : براي احداث مدارس فني حرفه اي ، مدارس شبانه روزي و مدارس كار و دانش حسب مورد، علاوه بر زمين اشاره شده در ماده 2 اين آيين نامه بايد زمين كافي جهت احداث كارگاه ، آزمايشگاه اختصاصي ، فضاهاي ورزشي ، خوابگاه ، سالن غذاخوري ، آشپزخانه و انبار در نظر گرفته شود.
تبصره 2 : تعداد طبقات مدارس براي دوره هاي ابتدايي و راهنمايي حتي الامكان دو طبقه و در صورت ضرورت حداكثر سه طبقه و براي دبيرستانها و هنرستانهاي فني و حرفه اي و كار و دانش حداكثر چهار طبقه مجاز است.
تبصره 3 : ضوابط احداث خوابگاه ، سالن غذاخوري ، آشپزخانه ، انبار ، سردخانه ، بوفه ، حمام ، سرويسهاي بهداشتي و … بر اساس آئين نامه ماده 13 قانون مواد خوراکی ، آشاميدني ، آرايشي و بهداشتي و ضوابط و معيارهای طراحی فضاهای آموزشی و پرورشی سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور رعايت گردد. تبصره 4: آئين کار مکان يابی و ساختمان ، تجهيزات و بهداشت بوفه مدارس می بايست با استاندارد 4072 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مطابقت داشته باشد.
ماده 3:
لازم است نقشه هاي ساختماني مدارس و ساير فضاهاي مرتبط در مقاطع مختلف تحصيلی با معيارهاي بهداشتي بر اساس استانداردهاي موجود در ضوابط طراحي فضاها (مربوط به سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور و بند 7 استاندارد ملی ايران شماره 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران ) طراحی شود.
تبصره : هر گونه اصلاحات، تعويض محل و توسعه ساختمان مشمول ماده 3 اين آئين نامه خواهد بود.
ماده 4:
ديـوارهاي كلاسها بايد كاملاً خشك ، بدون درز ، صاف و حداقل تا ارتفاع كف پنجره ها از سنگ مناسب استفاده شده و بقيه سطح ديوار مطابق با جدول رنگ فضاهاي آموزش و جداول نازك كاري رنگ آميزي گردد. و تمهيدات لازم جهت جلوگيري از انتقال صوت به كلاس مجاور انجام شود.
ماده 5:
كف كلاسها ، راهروها و پله ها بايد مقاوم و مسطح و قابل شستشو بوده و لغزنده نباشد.
ماده 6:
سقف كلاسها بايد صاف ، بدون درز و شكاف و به رنگ روشن باشد.
ماده 7:
تابلو كلاس درس بايد در محلی مناسب كه نور كافي به آن ميرسد قرار داشته و در معرض ديد كامل دانش آموزان و به رنگ سبز مناسب و غير براق باشد تا از ايجاد خيرگي بر اثر بازتاب نور جلوگيري گردد. فاصله تابلو كلاس درس از اولين رديف دانش آموزان 20/2 متر كمتر نباشد.
ماده 8:
براي هر نفر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 25/1 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. حداكثر ابعاد قابل قبول براي كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي باشد. ارتفاع سقف کلاس نبايد از 3 متر کمتر باشد.
ماده 9:
ضوابط ارگونومي (مناسبات فيزيكي بدن)براي دانش آموزان دوره هاي مختلف تحصيلي بايد بر اساس معيارها و ضوابط طراحي سازمان نوسازي مدارس و مركز سلامت محيط و كار و بند 6 استاندارد ملی ايران شماره 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران ، در ساخت تجهيزات ، منطبق باشد.
ماده 10:
پله هاي مشرف به پرتگاه در مدارس بايد لغزنده نبوده و به نرده مناسب مجهز باشد.
ماده 11:
حداكثر ارتفاده پله در مدرسه 18 سانتيمتر و حداقل عرض آن 30 سانتي متر و طول آن حداقل 30/1 متر باشد.
ماده 12:
نقشه مدارس استثنايي، طبق ضوابط و استانداردهاي موجود براي معلولين بوده و كلاسها در طبقه همكف در نظر گرفته شود.
ماده 13:
در و پنجره هاي مشرف به فضاي خارج ، براي جلوگيري از ورود حشرات بايد به توري سيمی مناسب مجهز باشند. و پنجره هاي طبقات فوقاني مشرف به پرتگاه علاوه بر مورد فوق داراي نرده محافظ يا كتيبه ثابت باشد. (از جام شيشه بزرگ استفاده نشود.)
ماده 14:
كلاس دانش آموزان خردسال بايد در طبقات پايين تر ساختمان قرار گيرد.
ماده 15:
ايجاد هر گونه بالكن و تراس مرتبط با كلاس ممنوع است.
ماده 16:
سالن اجتماعات ، كارگاه ، آزمايشگاه ، مكانهاي ورزشي و اتاقهاي عمومي در نقشه ساختماني مدرسه طوري منظور شود ، كه مزاحمتي براي كلاسهاي درس بوجود نياورد.
ماده 17:
در مدارس شبانه روزي مساحت اتاق خواب بايد مطابق استانداردهاي طراحي فضاي سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس و مركز سلامت محيط و كار ، براي هر اتاق خواب حدود 40 متر مربع با 4 تخت دو طبقه به ظرفيت 8 نفر باشد (براي هر نفر 5 متر مربع سطح در نظر گرفته شود.) تبصره : حداكثر تعداد افراد در هر اتاق عمومي نبايستي بيش از 8 تخت باشد.
ماده 18:
كف آزمايشگاه و سطح ميزهاي آن بايد قابل شستشو و نسبت به حرارت و مواد شيميايي و غيره مقاوم باشد.
ماده 19:
آب مورد مصرف بايد با استاندارد ملی 1053 و 1011 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مطابقت داشته باشد.
تبصره 1 : در روستاهايي كه آب لوله كشي دارند بايد مدرسه به شبكه آب روستا متصل شود.
تبصره 2 : در مـــــدارسي كه از آب لوله كشي برخوردار نيستند و يا با قطع آب شبكه مواجه مي باشند، لازم است با استفاده از منبع آب بهداشتي ، ذخيره آب مورد نياز شرب و ساير مصارف بهداشتي با رعايت ضوابط و براي هر دانش آموز حداقل 15 ليتر در روز تأمين گردد. ضمناً براي مدارس شبانه روزي حداقل ميزان آب مصرفي يكصد ليتر براي هر نفر در نظر گرفته شود.
تبصره 3 : آبخوري عمومي آموزشگاه بايد داراي شرايط زير باشد: الف - كف محوطه آبخوري قابل شستشو ودارای شيب كافي و مناسب به طرف مجراي فاضلاب باشد. ب - ديوار لبه آبخوري بايستي از جنس قابل شستشو (نظير كاشي) بوده و داراي شيب مناسب بطرف مجراي فاضلاب باشد. ج - ديوار اطراف آبخوري از جنس قابل شستشو (نظير كاشي ، سراميك ، سنگ و …) باشد. د - آبخوري عمومي دانش آموزان بايد با شيرهاي مناسب با آب سردكن مجهز گردد و حداقل براي هر كلاس 45 نفر يك شير آبخوري پيش بيني شود. ارتفاع شير آن متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (100 - 75 سانتيمتر) از سطح زمين باشد. هـ – آبخوري بايد خارج از سرويسهاي بهداشتي و با رعايت شرايط بهداشتي و با فاصله حداقل 15 متر احداث گردد.
ماده 20:
تعداد توالتها در مدرسه به ازاء هر 40 نفر حداقل يك چشمه توالت و هر 60 نفر يك دستشويي در نظر گرفته شود.
تبصره 1 : مشخصات بهداشتي توالتها و دستشوئيها از نظر طراحي و اجرا مطابق با موارد مندرج در ماده 2 اين آيين نامه باشد.
 تبصره 2 : ارتفاع دستشوئيها متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (75 - 60 سانتيمتر از سطح زمين) باشد.
 تبصره 3 : استفاده از صابون مايع در دستشوئيها ضروري بوده كه بهتر است توسط مخزن ثابت صابون مايع و لوله كشي روي دستشوئيها انجام شود.
ماده 21:
نحـــــوه دفع فاضلاب بايستي براساس استانداردهاي موجودازنظربهداشتي طراحي و اجرا شود.
تبصره 1 : مناطقي كه سيستم دفع فاضلاب (اگو) ندارند، دفع فاضلاب به چاههاي جاذب و يا سپتيك تانك طبق اصول بهداشتي انجام گرفته و طرح آن بايستي طبق ضوابط و معيارهای طراحی فضای آموزشی و پرورشی سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور تهيه و اجراء ‌گردد.
تبصره 2 : حجم سپتيك تانك با چاه فاضلاب بر اساس طراحي پروژه از نظر معماري با توجه به ظرفيت مدرسه محاسبه و تعيين مي گردد. 
 ماده 22:
كلاسها بايد حتي الامكان طوري ساخته شوند كه از نور طبيعي استفاده نمايند، ترجيحاً پنجره ها در سمت چپ دانش آموزان تعبيه شود و سطح آنها حدود يك پنجم مساحت كلاس باشد.
تبصره 1 : در مورد كلاسهاي شبانه و يا كلاسهايي كه اجباراً از نور مصنوعي استفاده مي نمايند شدت روشنايي بايستي برابر 500 - 300 لوكس بوده و نحوه تابش طوري باشد كه ايجاد خيرگي در دانش آموزان ننمايد. ميزان نور راهروها بايستي برابر 150 – 100 لوكس و براي رختكن ، توالتها و دستشوئيها حداقل 100 - 50 لوكس در نظر گرفته شود.
تبصره 2 : شدت روشنايي براي كارگاههاي فني و حرفه اي در مدارس و آزمايشگاهها مطابق با معيارهای بهداشت کار موضوع ماده 8 قانون کار جمهوری اسلامی ايران رعايت شود.
ماده 23:
درجه حرارت مناسب جهت كلاسها بين 21 - 18 درجه سانتي گراد و رطوبت 60 – 50 درصد مي باشد.
تبصره : در مورد تأمين گرماي كلاسها بايد ضوابط زير رعايت شود: وسايل گرمايشي بخصوص بخاريهاي گازي مدارس بايد استاندارد بوده و گازهاي حاصل از سوخت دستگاههاي مولد حرارت به خارج از كلاس هدايت شود تا حداقل اكسيژن را براي سوخت كامل مصرف كند. خطر آتش سوزي وجود نداشته باشد و فضاي كلاس را بطور يكنواخت گرم نمايد. (نكات ايمني بطور كامل رعايت گردد)
ماده 24:
كليه مراكز آموزشي مشمول اين آيين نامه بايد مجهز به وسايل اعلام و اطفاء حريق بوده و از نظر طراحي بايستي پيش بيني هاي لازم جهت تأمين راههاي ورودي و خروجي اضطراري با توجه به ظرفيت مدرسه و تعداد طبقات به عمل آيد. اين راهها بايستي با علائم ويژه و با رنگ سبز مشخص گردد تا محل فرار اضطراري مشخص گردند.
تبصره 1: حداقل دو راه فرار براي مواقع اضطراري كه از هر نقطه داخل ساختمان قابل رؤيت باشد لازم است و بايستی امکان تخلطه ساکنين در کوتاهترين زمان ميسر گردد و اجزاء سازه ای مسيرهای فرار در مقابل حريق مقاوم باشد.
ماده 25:
كليه كلاسها ، راهروها ، قسمتهاي اداري ، خوابگاه ، ناهارخوري ، آشپزخانه ، توالت و دستشوئي ، محوطه ، سالن ورزشي ، كارگاه و آزمايشگاه بايد داراي زباله دان بهداشتي درب دار ، ضد زنگ با ظرفيت و تعداد مناسب باشند و روزانه تخليه و به موقع شستشو و تميز گردند.
ماده 26:
وجود هر گونه حوض و حوضچه در محوطه مدارس ممنوع است. 
ماده 27:
ديوارها و كف كارگاه و آزمايشگاه بايستي از جنس مقاوم و قابل شستشو (كاشي ، سراميك ، موزاييك و …) باشد و كف لغزنده نبوده و داراي شيب مناسب به طرف كف شوي باشد.
تبصره 1 : آزمايشگاه و كارگاه بايستي مجهز به دستشويي و صابون مايع باشد.
تبصره 2 : آزمايشگاه و كارگاه بايد داراي دستگاه تهويه متناسب با حجم سالن جهت تهويه هوا باشد.
تبصره 3 : دستورالعمل ايمني كار در آزمايشگاه و كارگاه مطابق با ماده 85 و تبصره 1 ماده 96 قانون کار جمهوری اسلامی ايران و دستورالعمل ايمنی کار در آزمايشگاه و کارگاه حسب مورد تهيه و در محل مناسب و قابل رؤيت نصب گردد.
ماده 28:
هر مدرسه بايستي داراي اتاق خدمات بهداشتي مجهز به تجهيزات كامل جهت انجام فعاليتهاي بهداشتي تغذيه اي (معاينات بهداشتي درماني دانش آموزان شامل بيماريابي ، بينــايي سنجي ، شنوايي سنجي و پايش رشد - آموزش بهداشت و تغذيه به كاركنان و دانش آموزان - كمك هاي اوليه در مواقع بروز حادثه و …) باشد.
ماده 29:
براي هر 15 مدرسه همجوار ، يك مدرسه كه مركزيت دارد بعنوان مدرسه پايگاه سلامت دانش آموز در نظر گرفته شود. در مدرسه پايگاه سلامت، فضايي به مساحت حداقل 30 متر مربع (شامل سه اتاق) جهت انجام معاينات تخصصي دانش آموزان با كليه لوازم و تجهيزات مورد نياز اختصاص داده شود.
تبصره : از درمانگاههاي دانش آموزي يا فرهنگيان و مراكز بهداشتي درماني نيز مي توان به عنوان پايگاههاي سلامت براي مدارس همجوار استفاده كرد.
ماده 30:
در هر مدرسه بايد به ازاء‌ هر دانش آموز 5/0 متر مربع فضاي سبز در نظر گرفته شود.
ماده 31:
به منظور جلوگيري از ايجاد گرد و غبار در محيط مدرسه ، محوطه مدرسه بايد با آسفالت يا بتون كف و نظاير آن مفروش گردد.
ماده 32:
كليه مراكــز آموزشی اعم از پيش¬دبستان، دبستان ، مدرسه راهنمايي ، دبيرستان و مراکز پيش دانشگاهی و مدارس فني و حــــــــرفه اي و كـــار و دانش مرتبط با آموزش و پرورش و امثال آن مشمول اين آيين نامه مي باشند. 
ماده 33:
اخذ صلاحيت بهداشتی جهت احداث و تأسيس مدرسه طبق قانون ماده 13 مواد خوردنی، آشاميدنی، آرايشی و بهداشتی از سوی مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی لازم¬الاجرا است.
اين آيين نامه در 33 ماده و 25 تبصره در تاريخ..... به تأييد وزراي آموزش و پرورش و بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی و رياست سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور رسيد و اجراي آن توسط واحدهاي ذيربط آموزش و پرورش و نظارت بر حسن اجراي آن بر عهده واحدهاي بهداشتي آموزش و پرروش و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي است.

 مرتضي حاجي                               وزير آموزش و پرورش   

 حميدرضا برادران شرکاء            رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور 

دكتر مسعود پزشكيان                 وزير بهداشت،درمان وآموزش پزشك

|لينك ثابت| نوشته شده توسط bestarchitect در 9 اسفند 1387 و ساعت 12:05از موضوع :آئین نامه های طراحی معماری ارسال نظر .. 0 نظر وجود دارد

مقرارت اساسي فيزيکي براي طراحي جامعه بي مانع

طراحي براي معلولين

هدف سازمان ملل . مشارکت و برابري کامل . دلالت بر آن دارد که بنا ها و فضاهاي شهري بايد طوري طراحي شود که گروههاي خاصي از مردم به علت معلوليت هايشان از استفاده از ان ها محروم نباشند . براي دستيابي به فضاهاي شهري خوب . تعدادي اصول راهنما شناخته شده است . مراجعه به اين اصول در طراحي سبب ميشود ميزان سازگاري با محيط زياد تر شود . اين اصول را ميتوان به طريق زير جمع بندي کرد .

هر فردي بايد به تمام مکان ها و بناهاي عمومي دسترسي داشته باشد .

امکان راه يافتن به تمام بناهاي عمومي بايد وجود داشته باشد .

استفاده از تمام تسهيلات عمومي و مواهب محيطي بايد ميسر شود .

اين اصول را ميتوان در قالب 5 يا 6 اصول مقرارت تدوين کرد .

1.    دسترسي . بنا ها و فضاهاي شهري بايد چنان طراحي شوند که همه مردم بتوانند به آن دسترسي يابند .

2.    دستيابي : در بنا ها و فضاهاي شهري تمهيدات به گونه اي فراهم آيد که همه بتوانند تا حد امکان به بنا ها و مکان ها دست يدا کنند .

3.    کاربري : بنا ها و فاضهاي شهري بايد طوري طراحي شوند که همه مردم از ان استفاده کنند و لذت ببرند .

4.    جهت يابي : بنا ها و فضاهاي شهري را بايد طوري طراحي کرد جهت يابي ويافتن راه آسان باشد .

5.    ايمني : بنا ها و فضاهاي شهري را بايد طوري طراحي کرد که مردم بتوانند در رفت و آمد باشند . بدون اينکه زندگي و سلامتي انان به مخاطره بيفتد .

6.    کار پذيري : محل کار اعم از اداره و کارگاه بايد طوري طراحي گردد که به مشارکت و اجراي نقش معلولين امکان دهد .

مراجعه مداوم به اين مقرارت اساسي در جريان طراحي موجب ميشود که به مشارکت و اجراي نقش معلولين امکان دهد .

محيط خوبي که اين خواسته ها را فراهم مي سازد ميتواند به روشهاي مختلف حاصل شود . از جمله اين روشها . رفع موانع فيزيکي عدم ايجاد تغييرات غير ضروري در سطوح و پله ها تعبيه در هاي ورودي و در هاي دورن بنا با ابعاد مناسب . ايجاد فضاي چرخشي مناسب . ايجاد فضاي چرخشي کافي . و با طرحي ساده و طراحي دقيق است .

|لينك ثابت| نوشته شده توسط bestarchitect در 9 اسفند 1387 و ساعت 12:02از موضوع :آئین نامه های طراحی معماری ارسال نظر .. 0 نظر وجود دارد

 RSS